„Wspomnienia” Antoniny z Chłapowskich Górskiej ukażą się drukiem

„Wspomnienia” Antoniny z Chłapowskich Górskiej ukażą się drukiem

Dzieciństwo, młodość w Turwi i pierwsze lata małżeństwa z Konstantym Górskim składają się na opowieść Antoniny z Chłapowskich Górskiej (1870–1959), wnuczki generała Dezyderego Chłapowskiego. Pierwsze dwie części jej „Wspomnień”, obejmujące lata 1870–1909, ukażą się w edycji przygotowanej z inicjatywy dra Emiliana Prałata, który pracował nad publikacją wspólnie z prof. dr. hab. Krzysztofem Chłapowskim i Janiną Choderą. Książkę wydają Wydawnictwo Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu oraz Fundacja „Bonum adipisci” – Dążyć do dobra.

Antonina Górska spisywała wspomnienia w latach 1941–1944, przebywając u krewnych w Rzędowicach i Kurozwękach. W przedmowie z 1949 roku nazwała je „wspomnieniami świata, który był”. Powracając do dzieciństwa i młodości, utrwaliła codzienność rodzin ziemiańskich, szczególnie zaś rolę kobiet w wychowaniu kolejnych pokoleń. Jedną z ważnych postaci tej opowieści jest babka autorki, Maria z Morawskich Jezierska, która po śmierci rodziców Antoniny przejęła opiekę nad wnuczką.

Podstawę wydania stanowi tekst przepisany z mikrofilmu Biblioteki Narodowej i opracowany przez dr Krystynę Górską-Gołaską, wnuczkę autorki. Redakcję językową, przekład przytoczeń francuskich oraz przygotowanie noty redakcyjnej powierzono Choderze, która porównała dostępne wersje tekstu i objaśniła zasady jego opracowania.

Krzysztof Chłapowski napisał wstęp, w którym przedstawił dzieje rękopisu, okoliczności powstania wspomnień i rodzinne tło opowieści. Emilian Prałat jest autorem studium poświęconego wartości pamiętnika jako źródła do dziejów rodziny, regionu i kultury ziemiańskiej. Obaj przygotowali przypisy merytoryczne. Tom uzupełniają rozbudowany indeks osób oraz fotografie z archiwów rodzin Chłapowskich i Mycielskich.

Recenzję wydawniczą przygotowała prof. dr hab. Violetta Julkowska z Wydziału Historii Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Napisała w niej:

Historie rodzinne, do których należą „Wspomnienia” Antoniny Chłapowskiej posiadają atrakcyjną dla badaczy i czytelników cechę, jaką jest łączenie sfery życia prywatnego i publicznego. Ogromny potencjał źródłowy zawarty we wspomnieniach kobiet polega na tym, że możliwe staje się uchwycenie ich podmiotowego głosu wypowiadanego w ego-dokumentach wprost albo widocznego w działaniach jakie podejmowały w roli matek i żon, kształtując i wychowawczo oddziałując na następne pokolenia. Odczytanie „Wspomnień” z perspektywy badań nad pamięcią daje inne spojrzenie, a mianowicie głębokiej świadomości historycznej i kulturowej, ukształtowanej przez wielopokoleniowe rodziny: Chłapowskich, Jezierskich, Morawskich, Górskich, w których Antonina wzrastała, a które wpływały na jej formację oraz kolejne decyzje o samokształceniu. Antonina Górska jako matka samotnie po śmierci męża wychowująca synów, była kobietą aktywnie przekazującą międzypokoleniowy transfer wartości. Podobnie jak inne kobiety z jej rodu, pełniąc szereg codziennych ról domowych, była inicjatorką działań edukacyjnych w swojej rodzinie. Historia Antoniny pokazuje alternatywną drogę transferu wartości w rodzinie, jaką jest funkcjonowanie wielopokoleniowej wspólnoty kobiet. Po śmierci rodziców Antoniny wszystkie obowiązki wychowawcze i organizację życia domowego przejęła babcia Maria z Morawskich Jezierska oraz inne krewne, co było przykładem wielopokoleniowego i wieloosobowego działania, skupionego na przekazie wartości wychowawczych, religijnych, patriotycznych i kulturowych. Ten przekaz tworzony był nie tylko przez matki i babcie, ale również przez inne kobiety w domu: guwernantki, opiekunki, niezamężne krewne, których wspólna rola polegała na tworzeniu empatycznego zaplecza wychowawczego, w sposób dostosowany do potrzeb czasu historycznego. Jako młoda kobieta Antonina niosła dalej odziedziczony z domu przekaz kulturowy. Przekaz ten dostarczał jej wzór zajmowania czynnej postawy wobec sytuacji kryzysowych, odpowiedzialność za bliskich oraz podejmowane działań solidarnościowych wobec innych osób w czasie pierwszej wojny. Ten imperatyw podejmowania aktywności jako odpowiedzi na zagrożenie ujawniał się podczas kolejnych wojen i deportacji jako siła duchowa i wola przetrwania w sytuacjach granicznych. Najbardziej wartościowe są te fragmenty „Wspomnień”, które są pozornie najmniej atrakcyjne.   

Comments are closed.